Қаржылық иерархия

(Бөлім: Операциялар және Басқару)

1) Мақсаты

• өңірлер/валюталар бойынша есепке алудың және шоғырландырудың бірыңғай әдісі;
• P2P/O2C/R2R/Tax болжамды процестері;
• өкілеттіктерді бақылау және SoD/комплаенсті сақтау;
• жабылу жылдамдығы және аудитке жарамдылығы.

2) Мәнінің таксономиясы

Заңды тұлға (Legal Entities): резиденттік, лицензиялар, валюталар, ҚҚС/салықтар, банк-шоттар.
Бизнес бірліктер (BU/Tenant): өнімдер/арналар (casino, sportsbook, live, payments).

• Кіріс (RC): контент-провайдерлер, төлем қызметтері, кеңейту базары.
• Шығындар (CC): платформа/SRE, маркетинг, комплаенс, қолдау.
• Инвест-объектілер (САРЕХ/Жобалар): Data Platform, CDN/edge, гео-шығу.
• Серіктестер: провайдерлер, PSP/KYC, аффилиаттар, агрегаторлар.
• Клиенттер: операторлар/тенанттар, соңғы пайдаланушылар (off-ledger агрегаттары).
• Шоттар/әмияндар: есеп айырысу, эскроу, клирингтік, сенім білдірілген (custody).

3) Шоттар жоспары (CoA) және өлшемдер

1. Активтер (ақша, ойыншылардың депозиттері, дебиторка, эскроу, алдын ала төлемдер).

2. Міндеттемелер (ойыншылардың балансы, кейінге қалдырылған кірістер/бонустар, кредиторка, төленетін салықтар).

3. Капитал.

4. Кірістер (GGR/ришейр, комиссиялар, жазылу/API-тарифтер).

5. Өзіндік құн (контент роялти, процессинг, хостинг/egress).

6. Операциялық шығыстар (маркетинг, жалақы, комплаенс, аудит, заңгерлік).

Міндетті өлшемдер (талдаушылар): 'legal _ entity', 'region', 'currency', 'product', 'tenant', 'rc/cc', 'project', 'partner', 'contract _ version', 'tax _ rule _ version', 'fx _ version'.

4) Есепке алу қабаттары (ledger stack)

• Payments (авторизация, клиринг, қайтарымдар, chargeback).
• Wallets/Players (баланстар, депозиттер, қорытындылар, бонустық міндеттемелер).
• Content/Revenue Share (раундтар/провайдерлер, GGR/NetWin, роялти).
• Affiliates (конверсиялау, атрибуция, есептеулер).
• General Ledger (GL): толықтығын/қайталануын бақылай отырып, ETL/Outbox → Posting арқылы субледжерлерден мерзімді сымдар.
• Шоғырландыру: фирмааралық элиминациялар, трансферттік баға белгілеу, ұсыну валютасына (Group currency) аудару.
• Reporting Cubes: басқару витринасы (өлшеу бойынша P & L/BS/CF).

5) Валюталар мен күнтізбелер иерархиясы

Заңды тұлға деңгейіндегі Functional currency, есептілік үшін Group currency.
FX-саясат: курстардың көзі, TWAP/медиана, әр өткізгіште 'fx _ version'.
Күнтізбелер: қаржылық (4-4-5/ИСО), салықтық (елдер бойынша), операциялық (клиринг кесінділері).

6) Өкілеттіктер мен лимиттер (Authority Matrix)

Қол қою құқығы (Signing Limits): заңды тұлға/шот/валюта бойынша; екі қолхат/М-из-N төлемдер/эскроу үшін.
Spend-лимиттер: СС/жобалар бойынша OPEX/CAPEX (ай/тоқсан), ауытқу қағидалары.
Revenue-шарттар: рөлдер бойынша жеңілдіктер/ревшейр шектері.
SoD: «төлем жасайды» ≠ «бекітеді»; «келісімшартты келіседі» ≠ «қол қояды».

7) Қазынашылық және өтімділік

Шоттардың иерархиясы: операциялық, клирингтік, эскроу, салықтар, payroll.
Cash Pooling: топ бойынша физикалық/нотционалдық; топішілік заемдардың лимиттері.
Инвестициялар/резервтер: өтімділік науқанының полистері, ковенанттар.
ДҚС болжамы (13 апталық): өнімдер/өңірлер бойынша кіріс, шығыс (роялти, салықтар, capex).

8) Фирмааралық операциялар (Intercompany)

Топ ішіндегі қызметтер: charge-out (cost + markup) ретінде хостинг/платформа/лицензиялар.
Элиминациялар: топ ішіндегі кірістер/шығыстар, қарыздар/пайыздар.
Transfer Pricing: саясат және нарықтық үстеме бағалар диапазоны; елдік деңгейдегі құжаттама.
IC-салыстырулар: түбіртектермен/қолдармен ай сайынғы салыстырулар.

9) Салықтар және реттеуіш

Жанама (VAT/GST): режимдер қосылған/алып тасталды, MOSS/OSS, қызмет көрсету орны.
Тікелей: заңды тұлғалар бойынша пайдаға салынатын салық ставкасы, R&D жеңілдіктері.
Ойын/арнайы алымдар: сегменттер бойынша ставкалар (casino/sports), есептілік.
Сертификаттар/RNG/лицензиялар: артефактілерді сақтау талаптары.
Салық тіркелімдері: субледжерлерді салық декларацияларымен салыстыру.

10) Кірістер және тану (Revenue Recognition)

Casino (GGR/Net Gaming Revenue): тану сәті - раундтың нәтижесі/бәс тігудің жабылуы.
Комиссия/жазылу/API: көрсету фактісі бойынша/абоненттік; кейінге қалдырылған кірістер → есептен шығару.
Промо/бонустар: түсімді төмендету немесе маркетинг ретінде - саясат және GAAP/IFRS бойынша.
Breakage/кейінге қалдырылған міндеттемелер: пайдаланылмаған бонустар/баланстар.

11) Жабу процестері мен күнтізбелері

O2C (Order-to-Cash): quote → invoice → receipt → төлемдерді бөлу.
P2P (Procure-to-Pay): өтінім → PO → қабылдау → төлем шоты → төлем.
R2R (Record-to-Report): субледжерлерден постинг → салыстыру → түзету → есептілік.
Tax: заңды тұлғалар бойынша декларацияларды есептеу/салыстыру/беру.
Close Calendar: D + 1 - субледжерлерді блоктау; D + 3 - IC-салыстыру; D + 5 - алдын ала P & L/BS; D + 7 - басқарушылық; D + 10 - топтық есептер.

12) Бақылау, аудит және дәлелдеу

Саясат-қалай-код: сым үлгілері, лимиттер, келісу бағыттары (Git/CI-мен).
Түбіртектер: есеп айырысу қолдары (аффилиаттар, провайдерлер, төлемдер), тізілімдердің Merkle-тіліктері.
СоА өзгерістер тізілімі/қол қою құқықтары: WORM-журналдар, DSSE.
Салыстыру: банк/әмиян, IC, субледжерлер → GL, GL → есептілік.
External/Internal Audit: артефактілерге кіру, таңдауларды бақылау.

13) Деректер моделі (оңайлатылған)

`entity` `{id, country, licenses[], functional_currency}`

`bu` `{id, entity_id, product, tenant}`

`account` `{coa_code, name, type, parent_code}`

`dimension` `{name -> values}`

`subledger_entry` `{id, source, occurred_at, currency, amount, fx_version, dims{}, receipt_hash, signature}`

`gl_entry` `{id, posted_at, dr_account, cr_account, amount, currency, dims{}, source_ids[]}`

`ic_agreement` `{entities[], markup, terms}`

`authority_rule` `{scope, limit, m_of_n, ttl}`

`bank_account` `{entity_id, iban, currency, signers[], limits}`

`tax_rule` `{jurisdiction, type, rate, effective_from, version}`

14) RACI (түйінді салалар)

15) Метрика және SLO

Close Time: D + 7 басқарушылық, D + 10 топтық (сақтау мақсаты ≥ 95%).
Reconciliation Rate: ≥ 99. 9% субледжерлер айырмашылықтарсыз жабылды> X.
IC Match: 100% IC-пар D + 5 дейін жабық; ашық - <0. 5% айналым.
Cash Forecast Accuracy (4-нед): MAPE ≤ 10–15%.
Late Postings: < 0. 1% «soft close».
Аудит-артефактілер: түбіртектердің толықтығы ≥ 99. сыни ағындар бойынша 99%.

16) Дашбордтар

Топ/Заңды тұлғалар: P & L/BS/CF, валюталық әсер, салықтар, ковенанттар.
Операциялар: GGR/NetWin өнімдер бойынша, роялти, процессинг/egress, LTV/CAC.
Қазынашылық: кэшаут/кэш-ин, aging дебиторлары/кредиторлары, шоттар бойынша лимиттер, контрагенттердің тәуекелі.
Жабу: салыстыру күйі, IC матрицасы, постинг қателері, SLA пәрмендері.
Бақылау: лимиттердің іске қосылуы, SoD бұзушылықтары, қол қою журналдары.

17) Тәуекелдер және қарсы паттерндер

Заңды тұлғалар арасындағы қайталанатын СоА/өлшемдер → есептіліктің болмауы.
IC-процестің болмауы → «ілмектер» және кезең соңына қолмен түзетулер.
Лимитсіз қол қою құқығы/М-из-N → операциялық/фрод-тәуекел.
'fx _ version '/' tax _ rule _ version' → қайта есептеу/қайтару қателері жоқ.
Артефактісіз қол постингтері → аудиттің істен шығуына төзімділігі.
Ойыншылардың міндеттемелері мен өз қаражаттарын араластыру → реттеуші бұзушылықтар.

18) Енгізу чек-парағы

1. CoA және өлшеу кітапханасын қалыпқа келтіру; репозиторийде бекіту.
2. BU/тенанттар, RC/CC орталықтары мәндерінің иерархиясын және байланысын анықтау.
3. GL-ге субледжерлерді (payments/wallets/content/affiliates) және Posting ағынын баптау.
4. FX/Tax нұсқасын және шоғырландыру/аудару саясатын енгізу.
5. Төлемдер/эскроу үшін Authority Matrix, SoD және M-из-N сипаттау.
6. Treasury: шоттар картасы, cash pooling, 13-апталық болжам ұйымдастыру.
7. IC-процестерді және TP-саясатты іске қосу; ай сайын түбіртектермен салыстырып тексеру.
8. Close Calendar бағдарламасын бекіту; салыстырып тексерулер мен алаңдарды автоматтандыру.
9. Код сияқты саясатты және өзгерістердің WORM журналдарын қосу (СоА/лимиттер/қолтаңбалар).
10. Дашбордтарды құру: Close, Treasury, IC, Revenue, Control.

19) iGaming/финтех ерекшелігі

Ойыншылар/әмияндар: баланс және бонустар бойынша міндеттемелер - пассивтердің оқшауланған шоттары.
GGR/Роялти: қол қойылған есептер бойынша контент провайдерлерімен ай сайынғы салыстыру.
Төлемдер/Chargeback: қайтаруға арналған резерв ,/ASN арналары бойынша PSP комиссияларын есепке алу.
Аффилиаттар: қол қойылған вебхактар арқылы атрибуция; дау кезеңіндегі эскроу.
Лицензиялар/реттеушілер: жеке заңды тұлғалар/шоттар, жергілікті есептілік және артефактілерді сақтау.

20) FAQ

Елдер бойынша әртүрлі CoA қажет пе?
Жақсы бірыңғай топтық CoA + жергілікті маппингтер (жергілікті шоттар → топтық).

Курстар мен салықтық нұсқаларды қайда сақтау керек?
Нұсқасы бар жеке анықтама аймағында; Әрбір өткізгіштегі сілтеме ('fx _ version', 'tax _ rule _ version').

Жабуды қалай жылдамдатуға болады?
Автосверктер, «soft close», D + 1 субледжерлерін блоктау, стандартталған түзетулер, «шаблондардан тыс қол постингісіз» саясаты.

Төлемдерді қалай бақылауға болады?
М-из-N қолы, төлем/күн/шот лимиттері, рөлдерді сегрегациялау, банк түбіртектері және GL-мен салыстыру.

Резюме: Қаржылық иерархия - бұл басқарылатын компанияның скелеті: қалыпты CoA және өлшемдер, бірыңғай субледжерлер және шоғырлану, айқын өкілеттіктер мен лимиттер, FX/Tax нұсқаларының тәртібі және дәлелденетін артефактілер. Оны бір рет дұрыс құрыңыз - және тез жабылу, ашық бақылау және өнімдер, өңірлер мен серіктестер бойынша масштабтауға дайын болыңыз.